Hartziekten: Oorzaken, Symptomen en Preventie in Nederland

Wouter Visser · 2026-03-20

Het recente overlijden van acteur Nicholas Brendon op 54-jarige leeftijd aan een hartziekte zet ons weer even stil. Het raakt, vooral omdat het iemand betreft die velen van ons kennen van televisie. Maar het zet ook aan tot nadenken: hoe zit het eigenlijk met onze eigen hartgezondheid? Hart- en vaatziekten zijn in Nederland nog steeds een van de belangrijkste doodsoorzaken. Jaarlijks sterven er ongeveer 38.000 mensen aan. Dat zijn cijfers waar je even van moet slikken. Maar het goede nieuws is dat we veel kunnen doen om ons hart gezond te houden. ### Wat zijn de belangrijkste oorzaken? Hartziekten ontstaan meestal niet van de ene op de andere dag. Het is vaak een sluipend proces waar meerdere factoren aan bijdragen. De belangrijkste risicofactoren zijn: - Roken: dit verdubbelt bijna het risico op een hartaanval - Hoge bloeddruk: vaak een stille aandoening die ongemerkt schade veroorzaakt - Hoog cholesterol: kan leiden tot vernauwing van de bloedvaten - Diabetes: verhoogt het risico aanzienlijk - Overgewicht: vooral buikvet is een belangrijke risicofactor - Gebrek aan beweging: ons lichaam is gemaakt om te bewegen, niet om de hele dag te zitten Het verraderlijke is dat sommige van deze factoren jarenlang onopgemerkt blijven. Je voelt je misschien prima, terwijl er ondertussen wel schade ontstaat. ### Hoe herken je de symptomen? Hartklachten uiten zich niet altijd op dezelfde manier. Soms zijn de signalen duidelijk, maar vaak zijn ze subtiel. Let op deze waarschuwingssignalen: - Pijn of druk op de borst die uitstraalt naar armen, kaak of rug - Kortademigheid bij inspanning die je voorheen wel aankon - Extreme vermoeidheid zonder duidelijke oorzaak - Duizeligheid of licht gevoel in het hoofd - Onregelmatige hartslag of hartkloppingen - Zwelling in enkels, voeten of benen Een cardioloog zei me ooit: 'Luister naar je lichaam. Als iets niet klopt, is er vaak iets aan de hand.' Dat advies is me altijd bijgebleven. ### Preventie: wat kun je zelf doen? Het mooie is dat je veel invloed hebt op je eigen hartgezondheid. Kleine veranderingen kunnen al een groot verschil maken. Begin met deze stappen: 1. Beweeg regelmatig: 30 minuten per dag matig intensief bewegen is al voldoende 2. Eet gevarieerd: veel groenten, fruit, volkorenproducten en gezonde vetten 3. Matig met zout: niet meer dan 6 gram per dag 4. Beperk alcohol: maximaal 1 glas per dag 5. Stop met roken: dit is de belangrijkste stap die je kunt zetten 6. Manage stress: zoek ontspanning die bij jou past Het gaat niet om perfectie, maar om consistentie. Een keer een vette hap is niet erg, als je verder maar gezond leeft. ### Regelmatige controles zijn essentieel Vanaf je 40e is het verstandig om je bloeddruk regelmatig te laten controleren. Bij de huisarts kan dit snel en eenvoudig. Voor cholesterol en bloedsuiker geldt hetzelfde. Deze metingen geven een goed beeld van je risicoprofiel. Voor mensen met een verhoogd risico - bijvoorbeeld door familiaire aanleg - kan het zinvol zijn om eerder te beginnen met controles. Overleg dit met je huisarts. ### Het gaat om bewustwording Het overlijden van Nicholas Brendon is tragisch, maar het kan wel dienen als wake-up call. Het zet hartgezondheid weer even op de kaart. En dat is belangrijk, want voorkomen is nog altijd beter dan genezen. Investeer in je hart alsof je leven ervan afhangt. Want dat doet het ook. Kleine stappen, elke dag opnieuw. Dat maakt op de lange termijn het verschil tussen gezond oud worden of niet. We hebben maar één hart. Laten we er goed voor zorgen.