Hartziekte: Oorzaken, Symptomen en Preventie in Nederland

Wouter Visser · 2026-03-20

Het recente overlijden van acteur Nicholas Brendon op 54-jarige leeftijd aan een hartziekte zet ons allemaal aan het denken. Hoe kan iemand die ogenschijnlijk gezond is, zo vroeg getroffen worden? Het is een vraag die veel Nederlanders bezighoudt, zeker omdat hart- en vaatziekten nog steeds een van de belangrijkste doodsoorzaken zijn in ons land. We praten er vaak niet genoeg over, toch? Hartproblemen voelen soms als iets abstracts, iets wat anderen overkomt. Totdat het dichtbij komt. Daarom wil ik het vandaag hebben over wat hartziekten eigenlijk zijn, hoe je ze kunt herkennen en – nog belangrijker – hoe je ze kunt voorkomen. ### Wat zijn de belangrijkste oorzaken? Hartziekten ontstaan meestal niet van de ene op de andere dag. Het is een sluipend proces waar verschillende factoren een rol in spelen. Een ongezonde levensstijl is vaak de grootste boosdoener. Denk aan roken, te weinig beweging en een dieet vol verzadigde vetten. Maar er is meer. Ook erfelijkheid speelt een rol. Als hartproblemen in je familie voorkomen, is het extra belangrijk om alert te zijn. Andere factoren zijn: - Hoge bloeddruk (vaak boven 140/90 mmHg) - Een verhoogd cholesterolgehalte (meer dan 5 mmol/l) - Diabetes type 2 - Overgewicht (BMI boven 25) - Chronische stress Het verraderlijke is dat je deze risicofactoren vaak niet direct voelt. Je kunt jarenlang een te hoge bloeddruk hebben zonder het te merken. ### Hoe herken je de symptomen? Dit is waar veel mensen de mist ingaan. We denken bij hartproblemen meteen aan hevige pijn op de borst, maar de signalen kunnen veel subtieler zijn. Let op deze waarschuwingssignalen: - Pijn of druk op de borst die uitstraalt naar armen, kaak of rug - Kortademigheid bij normale inspanning - Onverklaarbare vermoeidheid - Duizeligheid of licht gevoel in het hoofd - Onregelmatige hartslag - Zwelling in enkels of voeten Zoals een cardioloog het ooit tegen me zei: "Luister naar je lichaam als het fluistert, dan hoef je niet te wachten tot het schreeuwt." Die uitspraak is me altijd bijgebleven. Want dat is precies wat er gebeurt – je lichaam geeft vaak kleine signalen lang voordat er een groot probleem ontstaat. ### Preventie: wat kun je zelf doen? Het goede nieuws? Je kunt veel doen om je risico te verlagen. En nee, dat betekent niet dat je meteen een marathon moet lopen of alleen nog maar salades moet eten. Kleine veranderingen kunnen al een groot verschil maken. Begin met beweging. De Nederlandse Norm Gezond Bewegen adviseert minstens 150 minuten matig intensieve beweging per week. Dat klinkt veel, maar het is maar 30 minuten per dag, vijf dagen per week. Een stevige wandeling telt al mee. Voeding is de volgende stap. Richt je op: - Meer groenten en fruit (minimaal 250 gram groenten per dag) - Volkoren producten in plaats van wit brood en pasta - Gezonde vetten uit noten, avocado en olijfolie - Minder zout (maximaal 6 gram per dag) - Matig met alcohol (maximaal 1 glas per dag) En dan nog de leefstijlfactoren. Stop met roken – dat is de belangrijkste stap die je kunt zetten. En probeer stress te managen. Mediteren, yoga, of gewoon regelmatig pauzes nemen kan al helpen. ### Regelmatige controles zijn essentieel Vanaf je 40e is het verstandig om regelmatig je bloeddruk en cholesterol te laten checken. Veel huisartsenpraktijken bieden preventieve gezondheidschecks aan. Die paar minuten per jaar kunnen je jaren aan je leven toevoegen. Het gaat er niet om perfect te zijn. Het gaat om bewustwording en kleine, vol te houden veranderingen. Want zoals het geval van Nicholas Brendon laat zien: hartziekten kunnen iedereen treffen, op elke leeftijd. Maar met de juiste kennis en actie kunnen we ons risico aanzienlijk verlagen. Dus vraag jezelf af: wat is één ding dat ik vandaag kan veranderen voor een gezonder hart? Misschien die trap nemen in plaats van de lift. Of een extra portie groenten bij het avondeten. Kleine stappen, groot resultaat.