Hart- en vaatziekten bij vrouwen: waarom bijna 80% te voorkomen is

Wouter Visser · 2026-09-21

Hart- en vaatziekten zijn nog altijd doodsoorzaak nummer één bij vrouwen. Dat verrast veel mensen, want we denken vaak aan borstkanker als de grote killer. De realiteit is anders. En het meest schrijnende? Bijna 80 procent van de gevallen had voorkomen kunnen worden. Dat is geen losse bewering, maar een signaal dat we fundamenteel anders naar preventie moeten kijken. ### Waarom vrouwen vaker overlijden aan hart- en vaatziekten Vrouwen krijgen vaak andere symptomen dan mannen. Waar mannen klassiek pijn op de borst melden, hebben vrouwen vaker last van vermoeidheid, kortademigheid, misselijkheid of pijn in de kaak. Daardoor wordt een hartinfarct bij vrouwen regelmatig gemist. Niet omdat artsen slecht zijn, maar omdat het beeld niet past bij het stereotype hartpatiënt. Daar komt bij dat vrouwen gemiddeld later in het ziektetraject hulp zoeken. Ze denken sneller dat het 'wel meevalt' of dat de klachten bij stress horen. Die vertraging kost levens. ### De oorzaken die we onderschatten De klassieke risicofactoren gelden voor iedereen: roken, hoge bloeddruk, hoog cholesterol, diabetes, overgewicht en te weinig beweging. Maar bij vrouwen spelen nog een paar extra factoren mee: - **Zwangerschapscomplicaties** zoals pre-eclampsie of zwangerschapsdiabetes verhogen het risico op hart- en vaatziekten later in het leven aanzienlijk. - **Vervroegde overgang** (voor het 45e levensjaar) gaat gepaard met een hoger risico, omdat de beschermende werking van oestrogeen wegvalt. - **Auto-immuunziekten** zoals reumatoïde artritis komen vaker voor bij vrouwen en verhogen ontstekingswaarden in het bloed, wat de bloedvaten belast. - **Chronische stress** en slaaptekort, vaak door een combinatie van werk en mantelzorg, eisen hun tol. > “We hebben jarenlang gedacht dat hart- en vaatziekten een mannenprobleem waren. Dat beeld heeft vrouwen letterlijk hun leven gekost.” – een cardioloog uit Rotterdam, tijdens een recent symposium. ### Preventie: wat werkt écht? Het goede nieuws: je hebt meer invloed dan je denkt. Bijna 80 procent van de gevallen is te voorkomen met leefstijlaanpassingen en tijdige screening. Geen wondermiddelen, maar bewezen stappen. ### 1. Ken je cijfers Laat minimaal één keer per jaar je bloeddruk, cholesterol en bloedsuiker meten. Zeker na je 40e. Bij vrouwen met een geschiedenis van zwangerschapscomplicaties is dat zelfs eerder verstandig. Een simpele bloedtest kost je vaak minder dan €30 en kan jaren schelen. ### 2. Beweeg alsof je leven ervan afhangt Dat doet het ook. 150 minuten matig intensieve beweging per week is het minimum. Denk aan stevig wandelen, fietsen of zwemmen. Krachttraining twee keer per week versterkt niet alleen je spieren, maar verbetert ook je insulinegevoeligheid. Begin klein: een blokje om van 10 minuten na elke maaltijd doet al wonderen. ### 3. Eet voor je bloedvaten Volg geen streng dieet dat je na drie weken opgeeft. Kies liever voor blijvende gewoontes: - Vervang bewerkte snacks door onbewerkte noten, fruit of groente. - Kies volkoren producten in plaats van wit. - Beperk toegevoegde suikers tot maximaal 25 gram per dag (ongeveer 6 suikerklontjes). - Eet twee keer per week vette vis, zoals zalm of makreel, voor omega-3 vetzuren. - Gebruik olijfolie in plaats van roomboter bij het koken. ### 4. Slaap en stress zijn geen bijzaak Chronisch slaaptekort verhoogt je cortisol en bloeddruk. Streef naar 7 tot 9 uur per nacht. En plan net zoveel tijd in voor ontspanning als voor vergaderingen. Meditatie, ademhalingsoefeningen of gewoon een wandeling zonder telefoon: het werkt allemaal. ### 5. Stop met roken, ook als je al jaren rookt Binnen een jaar na je laatste sigaret halveert je risico op een hartinfarct. Binnen vijf jaar is je risico bijna gelijk aan dat van een niet-roker. Het is nooit te laat. ### De rol van de huisarts Vraag bij twijfel altijd om een hart- en vaatcheck. In Nederland bieden veel huisartsen een preventief onderzoek aan, soms vergoed vanuit de basisverzekering. Laat je niet afschepen met 'het zal wel stress zijn'. Jij kent je lichaam het beste. ### Tot slot Hart- en vaatziekten bij vrouwen zijn geen onvermijdelijk lot. Bijna 80 procent is te voorkomen. Dat betekent niet dat het altijd makkelijk is, maar wel dat je elke dag een keuze hebt. Begin vandaag met één kleine verandering. Morgen nog één. Je hart dankt je.